|
La vortara laboro en Trondheim
de Jardar Eggesbø Abrahamsen
Multaj malpaciencaj homoj jam demandis al la trondhejmaj esperantistoj,
kiam estos preta la nova Esperanta-norvega vortaro. Ĉi tie mi volas iom
klarigi pri la vortara laboro, precipe kial la vortaro ne pretos
venontsemajne, kaj kial ne estas bona ideo disdoniĝi la nunan
materialon.
|
Ordboksarbeidet i Trondheim
av Jardar Eggesbø Abrahamsen
Mange utolmodige menneske har spurt esperantistane i Trondheim om kva
tid den nye norsk-esperanto-ordboka vert ferdig. Her vil eg forklåra litt
om ordboksarbeidet, særleg kvifor ordboka ikkje vert ferdig neste veke, og
kvifor det ikkje er nokon god idé å dela ut det noverande materialet.
|
La vortaraj pioniroj
En 1932 aperis Norsk-esperanto ordbok de Ragnvald Rian, kaj en 1948
Esperanto-norsk ordbok redaktita de la sama Rian. La libro de 1932
dum la jaroj elĉerpiĝis, kaj kune kun Erling Anker Haugen li redaktis
novan kaj ĝisdatigitan eldonon de Norsk-esperanto ordbok. Tiu nova
versio eldoniĝis en 1963.
|
Ordbokspionerane
I 1932 kom Norsk-esperanto ordbok av Ragnvald Rian ut, og i 1948
Esperanto-norsk ordbok med den same redaktøren. Boka frå 1932 vart
med tida utseld, og saman med Erling Anker Haugen redigerte Rian ei ny og
oppdatert utgåve av Norsk-esperanto ordbok. Den nye utgåva kom i
1963.
|
|
Kaj Rian kaj Haugen membris en Grupo Esperantista de Trondheim (GET). Jam
tuj post la pretigo de la 1963a manuskripto Haugen eknotis vortojn kaj
esprimojn kiujn li trovadis en gazetoj kaj aliaj esperantlingvaj
periodaĵoj, sed kiuj ne troviĝis en la nova eldono de la vortaro. Haugen
tiel notadis precipe pro eventuala estonta tria eldono.
|
Både Rian og Haugen var medlemer i Grupo Esperantista de Trondheim (GET).
Heilt frå fyrste augneblink etter at 1963-manuskriptet var ferdig, noterte
Haugen seg ord og uttrykk som han fann i aviser og andre tidsskrift på
esperanto, men som ikkje fanst i 1963-ordboka. Haugen noterte seg slikt
spesielt med tanke på ei framtidig tredje utgåve.
|
|
Tamen li unuavice nodatis la novajn vortojn kaj esprimojn sen taksi ĉu
ili estas taŭgaj por tia vortaro. Pli gravis por li simple registri tion
kion li trovis.
|
Fyrst og fremst noterte han likevel ned orda ot uttrykka utan å vurdera om
dei var høvelege for ei slik ordbok. Det viktigaste for han var å
registrera det som han fann.
|
1990-1999
Kiam Ulf
Lunde fine de la 1980aj jaroj proponis transirigi la materialon al
komputila formato, la maljuna Haugen forte substrekis la gravecon, ke la
nova vortara grupo detale pritaksu la taŭgecon kaj maltaŭgecon de ĉiu
unuopa vorto kiun li kolektis.
|
1990-1999
Då Ulf
Lunde mot slutten av 1980-talet tok til orde for å føra ordmaterialet
over til elektronisk format, presiserte den no aldrande Haugen sterkt at
den nye ordboksgruppa laut vurdera for kvart einskilde ord om det var
brukande i ordboka.
|
|
Agnar Tore Vaaje eklaboris pri la vortaro en 1990. Antaŭ tiu tempo okazis
vortaraj kunvenoj kun i.a. Nils Utne, Bernt Marius Johnsen kaj Erling Anker
Haugen. Ankaŭ en 1990 GET ricevis de Legaco Uhlen monon por aĉeti
komputilon, kaj oni komencis entajpi la novajn vortojn. Oni faris
datumbazon per DataEase, kaj 23 000 vortoj entajpiĝis.
|
Agnar Tore Vaaje kom med i ordboksarbeidet i 1990. Før det hadde det vore
møte der Nils Utne, Bernt Marius Johnsen og Erling Anker Haugen var mellom
deltakarane. GET fekk pengar til datamaskin frå Rolf Uhlens legat i 1990,
og ein byrja å skriva inn det nye ordtilfanget. Det vart laga ein database
i DataEase, og ca. 23 000 nye ord vart lagde inn.
|
|
Post la tajpado de la novaj vortoj kelkaj GET-membroj kunvenis hejme ĉe
Vaaje por entajpi vortojn el la malnova vortaro. Tamen, tiu laboro estis
tiom ampleksa, ke la laboro trankviliĝis dum iom da tempo. Fine oni skani
ĉiujn paĝojn de la malnova vortaro, elektronike interpreti la tekston,
kaj strukturigi la datumojn laŭ maniero legebla por DataEase. Ester Olsen
en Korgen faris tiun laboron.
|
Etter inntastinga av dei nye orda vart det skipa til ei helgesamling heime
hjå Vaaje, der klubbmedlemene skreiv inn ord frå den gamle ordboka. Dette
arbeidet var likevel so omfattande at arbeidet meir eller mindre stilt
vart liggjande stilt ei tid. Til slutt vart det vedteke å skanna sidene i
den gamle ordboka, tolka teksten elektronisk, og leggja orda inn på ein
datastruktor som kunne lesast av DataEase. Ester Olsen (frå Korgen) gjorde
heile dette arbeidet.
|
|
Nils Utne poste faris novan datumbazon per Approach, kaj faris ampleksan
laboron kaj pri la novaj kaj pri la malnovaj vortoj. Ĝis nur tagoj antaŭ
sia morto en julio 1999 Utne laboris pri korektlegado,
tipografio kaj datumbaza strukturigo, laboro nevidebla por la uzontoj de
la vortaro, sed netakseble grava por la vortara laborgrupo.
|
Nils Utne har seinare laga ein ny database i Approach, og gjorde eit
omfattande arbeid med både dei nye og dei gamle orda. Fram til berre dagar
før han døydde i juli 1999, arbeidde Utne med korrekturlesing,
typografi og struturering av databasen, eit arbeid som vil vera usynleg
for brukarane av ordboka, men som er uvurderleg viktig for arbeidsgruppa
på prosjektet.
|
|
La vortaran laboron estris kaj estras Agnar Tore Vaaje (1990-1998), Knut
Lyngstad (1999) kaj Herman Ranes (2000-).
|
Leiarar for ordboksarbeidet har vore og er Agnar Tore Vaaje (1990-1998),
Knut Lyngstad (1999) og Herman Ranes (2000-).
|
|
En 1997 Jardar
Eggesbø Abrahamsen nome de GET kontaktis la redakcion de Bokmålsordboka kaj la estraran grupon de la universitata
projekto NorKompLeks, petante permeson ĉerpi ĉiujn kapvortojn el la
materialo de Bokmålsordboka, kaj poste elektronike kompari la
vortamason de tiu norvega vortaro kun la vortamason de la trondhejma
datumbazo. Male al la origina materialo de Bokmålsordboka la
materialo de NorKompLeks (pri kiu Abrahamsen mem estis laborinta) havis
kompletajn informojn pri vortklasoj de ĉiu unuopa vorto, kaj elektronika
komparado tiel estos pli facila.
|
I 1997 vende Jardar
Eggesbø Abrahamsen seg på vegner av GET til redaksjonen til Bokmålsordboka og til styringsgruppa i prosjektet NorKompLeks. Han
bad der om løyve til å ekserptera alle oppslagsorda frå materialet til
Bokmålsordboka, og deretter samanlikna elektronisk ordtilfanget frå
denne norske ordboka med ordtilfanget i Trondheims-databasen. I motsetnad
til det originale materialet til Bokmålsordboka hadde
NorKompLeks-materialet (som Abrahamsen sjølv hadde arbeidt med) fulle
opplysningar om ordklassene til kvart einskilde ord, og elektronisk
samanlikning ville dermed verta enklare.
|
|
GET akiris tiun permeson, kaj Abrahamsen prezentis la uzotan teĥnologion
dum kluba kunveno la saman aŭtunon. La prezentado donis ekzemplojn de
traktado de la litero k. Oni trovis ne nur vortojn mankantajn en la
trondhejma datumbazo. Oni eĉ trovis vortojn kiuj jes estas en la
datumbazo, sed kiuj mankas al Bokmålsordboka. Unu tia vorto estas
«kakeform».
|
GET fekk dette løyvet, og på eit klubbmøte same hausten presenterte
Abrahamsen den teknologien som skulle brukast. Presentasjonen gav døme på
handsaminga av bokstaven k. Ein fann ikkje berre ord som mangla i
Trondhems-databasen. Ein fann jamvel ord som var i databasen, men som
mangla i Bokmålsordboka. Eitt slikt ord er «kakeform».
|
Kion nun fari?
Unuavice GET korektlegos ĉiujn 70 000 vortartikolojn de la nuna
datumbazo. Nur post tiu korektlegado eblos plene kompari kun la materialo
de Bokmålsordboka.
|
Kva er no å gjera?
Fyrst skal GET no lesa korrektur på alle dei 70 000 ordartiklane i
den noverande databasen. Fyrst etter denne korrekturlesinga vil det vera
råd å samanlikna skikkeleg med materialet frå Bokmålsordboka.
|
|
La korektlegado konsistas el pluraj partoj. Oni ne nur kontrolos la
literumadon de la vortoj. Oni devos ankaŭ kontroli, ke la novaj vortoj de
Haugen ne jam troviĝas en la 1963a eldono de la vortaro. Oni devos
kontroli la kvaliton de la vortartikoloj, i.a. per unuopaj kontroloj laŭ
Plena Ilustrita Vortaro kaj aliaj vortaroj, kaj per fakaj konsultoj
pri terminologiaj demandoj (ekz. medicina terminologio, kaj latina kaj
norvega). Grava estas ankaŭ la daŭra kontrolado de la vortklasaj indikoj
ĉe la datumbazaj vortoj. Tiuj informoj ne necese estas uzotaj en la
vortaro mem, sed ili estas gravegaj por la elektronika komparo kun
Bokmålsordboka.
|
Korrekturlesinga har fleire delar. Ein kontrollerer ikkje berre stavemåten
til orda. Ein må òg kontrollera at dei nye orda til Haugen ikkje allereie
finst i i 1963-utgåva av ordboka. Ein må kontrollera kvaliteten på
ordartiklane, m.a. ved å slå opp ord for ord i Plena Ilustrita
Vortaro og andre ordbøker, og gjennom faglege konsultasjonar ved
terminologiske spørsmål (t.d. medisinsk terminologi, både latinsk og
norsk). Viktig er òg den laupande kontrollen av ordklasseopplysningar i
databasen. Desse opplysningane vert ikkje naudsynleg bruka i ordboka
sjølv, men dei er særs viktige for den elektroniske samanlikninga med
Bokmålsordboka.
|
|
Plue kontrolendas la kvalito de la tradukoj en la unuopaj vortartikoloj.
Temas ĉefe pri forigo de malbonaj tradukoj, kaj pri selektado de la
vortoj uzotaj en la nova vortaro. Tiun parton de la laboro faros la lingve
plej kompetentaj membroj de GET.
|
Vidare er det naudsynt å kontrollera kvaliteten på omsetjingane i kvar
einskilde ordartikkel. Dette handlar fyrst og fremst om å fjerna dårlege
omsetjingar, og å velja ut dei orda som skal brukast i den nye ordboka.
Denne delen av arbeidet vil verta gjord av dei speåkleg mest kompetente
medlemene i GET.
|
|
La korektlegado jam komenciĝis. Dum plena sabata posttagmezo en januaro
2000 deko da GET-anoj kunvenis por tralegi kelkcent vortojn. Kontroloĝis
la plimulto el la vortoj kiuj en la norvega komenciĝas per la litero
b.
|
Korrekturlesinga har allereie byrja. Gjennom ein heil laurdagsettermiddag
i januar 2000 var det eit titals GET-medlemer som las gjennom nokre hundre
ord. Ein kontrollerte då mesteparten av dei orda som på norsk byrjar på
bokstaven b.
|
|
Laŭ kalkuloj la korektlegado povas laborigi unu personon plentempe dum
tuta jaro.
|
Etter utrekningane kan korrekturlesinga åleine gjeva arbeid til ein person
på fulltid i eit heilt år.
|
